Holokaust - više predmet zloupotreba, nego lekcija

vesti 28.01.2022 Radio Kontakt Plus

Holokaust, dotle nepoznata pojava u istoriji ljudskog roda, je specifični fenomen koji se suštinski odnosi na sistematsko, plansko fizičko istrebljenje Jevreja. Ne samo na one koji su ostali pri jevrejskoj veri, nego na sve ljude koji su imali jevrejsko poreklo.

Brutalno fizičko obračunavanje protiv Jevreja započelo je sa izbijanjem Drugog svetskog rata, kada su „stvoreni uslovi“ za njihovo eliminisanje, za njihovo ekonomsko, psihološko i biološko uništavanje. 

Definitivna odluka da se jevrejski narod istrebi nije doneta na samom početku Drugog svetskog rata, nego nešto kasnije - januara meseca 1942. godine. Tu odluku doneli su najviši funkcioneri nacističke Nemačke i Nacionalsocijalističke nemačke radničke partije. Pored odluke, osmislili su i plan na koji način će se realizovati ovakav nehumani čin.

„To se sprovodilo do same kapitulacije Nemačke maja 1945. godine, tako što su nemački organi vlasti i svi njihovi politički i vojni saveznici učestvovali u sprovođenju holokausta, odnosno u biološkom uništenju Jevreja na svim onim teritorijama koje su bile pod njihovom kontrolom. To je značilo da najveći deo evropskog kontinenta, pa čak i neki delovi drugih kontinenata, prvenstveno Afrike, budu izloženi tom nehumanom činu holokausta, odnosno genocida“, navodi istoričar Miloš Damjanović. 

Osnove za takvu jednu ideju su postojale i mnogo pre Hitlera. Antisemitizam je, prema istoričarima, najstarija ljudska mržnja. 

„Dakle, to je jedna mržnja koja postoji hiljadama godina unazad i sa kojom iskustvo imaju ne samo oni narodi koji su imali dodira sa Jevrejima, nego antisemitizma ima čak i tamo gde nije bilo Jevreja. To je pre svega bilo moguće iz razloga što se jevrejski uticaj u mnogim sferama proširio i ostavljao traga u svim narodima i na svim meridijanima planete Zemlje. Imajući takvu jednu osnovu, nije bilo previše zahtevno, teško, neostvarivo i nemoguće da ta mržnja jednog dana kulminira i dođe do te mere da se prihvati kao prihvatljiv čin uništenja tog naroda“, ukazuje Damjanović.

Hitler i nacisti su smatrali da su Jevreji bili ti koji su krivci za nemački poraz u Prvom svetskom ratu. Da su oni bili ti koji su „zabili nož u leđa“ Nemcima. Da su mondijalisti koji sve poluge vlasti i moći imaju u svojim rukama, te da takvom politikom drže druge narode u pokornosti.

„Kako je Nemcima u I svetskom ratu to bila najveća nacionalna tragedija i kako su oni smatrali da su Jevreji iz celog sveta odgovorni za taj njihov poraz, a posebno za sramotu koju su doživeli, smatrali su da Nemačka ako teži, a teži da se vrati na to vodeće mesto u svetskoj politici, da ona mora da odstrani, odnosno neutrališe onu opasnost koja može da im bude ponovo smetnja u realizaciji tog cilja“, ističe Damjanović. 

Zato je istrebljenje Jevreja za naciste značilo mnogo više nego ratni uspesi, odnosno rezultati borbe na frontovima, dodaje. 

„Indikator toga je recimo tokom 1944. godine kada Nemci na Istočnom frontu uveliko gube od sovjetske Crvene armije koja je bila u ofanzivi i koja je sve više napredovala, Nemci su tada uložili svoje poslednje vojne, materijalne i sve druge resurse da okupiraju Mađarsku u kojoj je na slobodi živelo oko pola miliona Jevreja, da ih unište pre nego što teritorija Mađarske bude oslobođena.“

Na tlu Evrope tokom Drugog svetskog rata bilo je preko 1.000 logora. Zatočenici nisu bili samo Jevreji, nego i pripadnici mnogih drugih naroda koje su Nemci doživljavali kao političke protivnike. Najteže su prolazili oni koji su bili u logorima smrti. 

„Najozloglašeniji i najmonstruozniji su bili oni logori koji su se nalazili na prostorima istočne Evrope. Dakle, na teritorijama koje su nacisti okupirali, odnosno osvojili u II svetskom ratu - Poljska, Sovjetski Savez - današnja Ukrajina, Belorusija, Čehoslovačka (...) Tu su logori poput Aušvica, Sobibora, Treblinke, dok je na Balkanu najozloglašeniji logor bio Jasenovac koji je bio pod kontrolom i upravom Hitlerovih saveznika“, podseća Damjanović. 

Karakteristično je to da su logori, u kojima je vršena sistematska masovna likvidacija ljudi, osnivani samo u istočnom delu Evrope.

„To se tumači na način što bi postojanje takvog logora među zapadnim društvima sigurno izazvalo neku vrstu otpora, bunta ili bilo kakvih akcija protivnih, destabilizujućih po nemački poredak. Sa druge strane, postojanje takvih logora među istočnoevropske narode, koji su već i sami bili izloženi najbrutalnijim progonima, ne bi moglo da izazove neku vrstu otpora“, smatra Damjanović.

Interesantno je da je do izbijanja II svetskog rata 1939. godine i nekih godina kasnije, većina intelektualaca evropskih zemalja prećutno odobravala nacističku ideologiju, pa samim tim i antisemitizam, ili se već priklonila antisemitskoj ideologiji i aktivno učestvovala u propagiranju takvog jednog narativa, za razliku od srpske elite, otkriva ovaj istoričar. 

“Imajući na umu položaj Srbije tada, odnosno bespomoćnost u tom nekom suprotstavljanju Nemačkoj, srpska politička elita jasno, nedvosmisleno i decidno se javno oglašava protiv Hitlera i protiv antisemitske ideologije. Tako recimo 1940. godine mnogi srpski intelektualci javno uzimaju učešće u pružanju podrške Jevreja protiv svih onih diskriminacija kojima su izloženi u okupiranim delovima Evrope. Te godine izlazi jedan zbornik mišljenja javnih ličnosti u Jugoslaviji među kojima su i Jevreji, ali i mnogi Srbi, bilo je tu primera nekih Slovenaca, Hrvata, pojedinaca (…) koji su iznosili filosemitske stavove i retorički se suprotstavljali nacističkoj politici. S tim u vezi, zanimljivo je i držanje našeg književnika koji potiče iz ovog kraja, Grigorija Božovića. On se oglasio na stranicama tog zbornika, koji je u najkritičnijim momentima, kada je najveći deo Evrope poklekao pod Hitlerom, imao kičmu i smelosti da kaže da to nije ispravno.”

Procenjuje se da je na teritoriji Evrope, koja je bila pod kontrolom nacista i njihovih saveznika od 1939. do 1945. godine, živote izgubilo preko šest miliona Jevreja. 

„Za preko pet milona ubijenih Jevreja postoje podaci, odnosno postoje saznanja o njihovom identitetu. Još uvek se radi na tome da se prikupe podaci i o ostalih skoro milion Jevreja - ko su, šta su, gde su bili i kako su okončali.“

Kada je u pitanju teritorija Kraljevine Jugoslavije, do 1941. godine na tom prostoru je živelo između 70 i 80 hiljada Jevreja. Kraj II svetskog rata dočekalo je oko 15.000.

Prema mišljenju Damjanovića, fenomen Holokausta, a samim tim i posledičnih trauma, je nešto što se ne zaustavlja samo na onim generacijama koje su iskusile tu golgotu, nego i na njihove potomke. 

“To je jedna pojava koja je duboko ukorenjena u istoriji celokupnog jevrejskog naroda i to je jedan ključni momenat u celokupnoj jevrejskoj istoriji, tako da i savremena država Izrael i jevrejska zajednica širom sveta kao najprepoznatljiviji simbol možda i najznačajniji identitetski marker doživljavaju taj Holokaust koji je neminovno ostavio posledice po celokupnost jevrejskog nacionalnog korpusa”, naglašava Damjanović.

Sa druge strane, prema rečima Damjanovića, čovečanstvo skoro da nije naučilo nikakve lekcije iz Holokausta, jer smo i danas svedoci zločina koji se čine nad pripadnicima nekih drugih kategorija stanovništva širom sveta.

Štaviše, Holokaust je nakon II svetskog rata, smatra on, više predmet zloupotreba nego što je lekcija ili pouka. 

“Nažalost, mnogi ti politički konflikti, sukobi posle II svetskog rata, pa do danas, koji su takođe ostavili bezbroj žrtava iza sebe, su obojeni političkom zloupotrebom Holokausta, pa određeni politički centri moći, shodno svojim interesima, nekoga proglašavaju žrtvama tih razmera i tog tipa, poistovećujući ih sa žrtvama Holokausta, kako bi na taj način dodatno satanizovali, demonizovali drugu stranu koja je za njih remetilac njihovih interesa.”

Dok god današnji svet počiva na ovim postulatima, neće se primenjivati nikakva zdravorazumna naravoučenija iz Holokausta, uveren je Damjanović.

“Ali to ne znači da ne treba aktivno raditi da se jednog momenta stvore uslovi gde će se pojaviti jedna generacija ljudi u svim društvima koja će, shodno saznanju o Holokaustu, zauzeti drugačiji politički odnos i možda se aktivnije uključiti u borbu protiv onih sistema koji sprovode bilo koji oblik terora ili diksriminacije nad drugačijim kategorijama”, zaključuje Damjanović.

Generalna skupština UN je 2005. godine usvojila rezoluciju o obeležavanju Međunarodnog dana sećanja na žrtve Holokausta. Za datum sećanja na milione žrtava stradalih u Holokaustu tokom Drugog svetskog rata, izabran je 27. januar, dan kada su jedinice sovjetske Crvene armije 1945. godine oslobodile najveći nacistički koncentracioni logor - Aušvic.